آینده شغلی کودکان در عصر هوش مصنوعی؛ رویاهای شغلی دیگر قابل پیش‌بینی نیستند

هفته گذشته حدود ۲۰۰ چهره شناخته‌شده بریتانیایی در نامه‌ای سرگشاده به «اندی برنهام» (Andy Burnham)، نخست‌وزیر جدید بریتانیا، از او خواستند از تلسکوپ رادیویی «جودرل بنک» (Jodrell Bank) محافظت کند. امضاکنندگان نامه معتقد بودند این مرکز برای بسیاری از کودکان یک «لحظه جرقه» ایجاد کرده و علاقه آنها به علم را شکل داده است.

هیل نیز در کودکی از جودرل بنک بازدید کرده بود، اما این تجربه او را به یک فضانورد یا اخترفیزیکدان تبدیل نکرد. با این حال، نکته مهم‌تر از تحقق یک رویای مشخص، تاثیری است که چنین تجربه‌هایی می‌توانند بر مسیر فکری کودکان بگذارند.

هوش مصنوعی رویاهای شغلی را هم تغییر می‌دهد

هیل می‌گوید حتی اگر کودکی واقعا آرزوی تبدیل شدن به فضانورد یا دانشمند را داشته باشد، تعداد محدود موقعیت‌های شغلی در این حوزه‌ها باعث می‌شود احتمال تحقق چنین رویایی چندان زیاد نباشد. کودکان معمولا با گذشت زمان متوجه می‌شوند که باید میان رویاهای بزرگ و فرصت‌های واقعی بازار کار تعادل برقرار کنند.

اما به نظر می‌رسد شرایط امروز حتی از این هم پیچیده‌تر است. هوش مصنوعی در حال تغییر بسیاری از مشاغل است و همزمان نااطمینانی اقتصادی و ژئواکونومیک، فرصت‌های شغلی نسل جوان را محدودتر کرده است. داده‌های منتشرشده در هفته گذشته نیز نشان داد تعداد فرصت‌های شغلی برای فارغ‌التحصیلان در بریتانیا به پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۲۰ رسیده است.

این تغییرات باعث شده حتی شغل‌های اداری و روزمره‌ای که زمانی انتخابی قابل اتکا به نظر می‌رسیدند، دیگر چندان امن نباشند.

رویاهای کودکان چه چیزی درباره آینده شغلی می‌گویند؟

بریتانیا اطلاعات ارزشمندی درباره رویاهای شغلی کودکان در اختیار دارد. در «مطالعه ملی رشد کودکان» (NCDS)، حدود ۱۷ هزار فرد متولد سال ۱۹۵۸ در طول زندگی خود بررسی شده‌اند.

وقتی این افراد ۱۱ ساله بودند، نزدیک به ۱۴ هزار نفر درباره اینکه در ۲۵ سالگی چه خواهند شد، نوشته بودند. محبوب‌ترین انتخاب، کارگر ماهر بود که تقریبا یک نفر از هر هفت نفر آن را انتخاب کرده بود. پس از آن مشاغل حرفه‌ای، معلمی و کارهای دفتری قرار داشتند.

برخی کودکان نیز تلاش کرده بودند میان رویا و واقعیت تعادل برقرار کنند. برای مثال، یکی نوشته بود که می‌خواهد فوتبالیست و در عین حال برق‌کار شود.

مشخص نیست چه تعداد از این کودکان در نهایت به شغل مورد تصورشان رسیدند. با این حال، یک پژوهش درباره همین داده‌ها نشان داده است که داشتن هدف شغلی در ۱۶ سالگی می‌تواند مانند یک «موتور» عمل کند؛ یعنی افراد را به ادامه تحصیل ترغیب کند و احتمال دستیابی آنها به مشاغل با جایگاه اجتماعی بالاتر را در میانسالی افزایش دهد.

به جای شغل، باید به کودکان هدف بدهیم

«دنیل ساسکیند» (Daniel Susskind)، اقتصاددان، در کتاب آینده خود با عنوان What Should My Children Do? هشدار می‌دهد نسل‌های جوان ممکن است با فاصله جدی میان انتظاراتشان از بازار کار و فرصت‌های واقعی مواجه شوند.

او معتقد است به جای تلاش برای پیش‌بینی دقیق شغل‌های آینده، بهتر است کودکان مهارت‌ها و ویژگی‌هایی را پرورش دهند که تقریبا در هر شغلی ارزشمند خواهند بود؛ از جمله توانایی یادگیری، انعطاف‌پذیری، تفکر انتقادی و هوش هیجانی.

البته بعید است کودکی در پاسخ به این سوال که «وقتی بزرگ شدی می‌خواهی چه‌کاره شوی؟» بگوید «می‌خواهم فردی انعطاف‌پذیر و دارای هوش هیجانی و تفکر انتقادی باشم.»

ساسکیند پیشنهاد می‌کند کودکان به جای انتخاب یک عنوان شغلی مشخص، بر مسئله‌ای تمرکز کنند که برایشان اهمیت دارد. برای مثال، کسی می‌تواند حقوق بخواند چون به عدالت و انصاف علاقه دارد، نه صرفا با هدف قاضی شدن. یا پزشکی را انتخاب کند چون می‌خواهد به افزایش طول عمر انسان‌ها کمک کند، نه فقط برای اینکه جراح مغز شود.

در نهایت، شاید ارزش «لحظه جرقه» در این نباشد که کودک را مستقیما به یک شغل مشخص برساند. اهمیت آن در این است که به او انگیزه می‌دهد رویا داشته باشد، یاد بگیرد و برای رسیدن به آینده‌ای بهتر تلاش کند.

نامه اخیر درباره جودرل بنک نیز همین نکته را یادآوری می‌کند. در میان امضاکنندگان، افرادی مانند «برایان کاکس» (Brian Cox) و «سر برایان می» (Sir Brian May) حضور داشتند که هر دو توانسته‌اند زندگی حرفه‌ای خود را میان موسیقی و علم شکل دهند. در کنار آنها، نویسندگان، موسیقی‌دانان و کمدین‌هایی هم بودند که شاید هوش مصنوعی در آینده فرصت‌هایی کاملا متفاوت از آنچه در ۱۱ سالگی تصور می‌کردند، برایشان ایجاد کند.

بنابراین، شاید در دنیایی که نمی‌توان شغل‌های آینده را با اطمینان پیش‌بینی کرد، مهم‌تر از اینکه کودک دقیقا چه‌کاره می‌خواهد بشود، این باشد که اصلا به او اجازه بدهیم رویاپردازی کند.